Với các cây họ bầu bí,
vụ đông sớm có quỹ đất rộng, trồng dưa, bí dễ bán lại không phải làm giàn, bảo
vệ thực vật dễ dàng hơn, thời gian sinh trưởng của các giống ngắn… nên được
nhiều nông dân lựa chọn.
Phát triển các cây rau màu vụ đông đã và đang được chú trọng ở
nhiều địa phương vùng Đồng bằng sông Hồng vì hiệu quả mang lại. Với các cây họ
bầu bí, vụ đông sớm có quỹ đất rộng, trồng dưa, bí dễ bán lại không phải làm
giàn, bảo vệ thực vật dễ dàng hơn, thời gian sinh trưởng của các giống ngắn…
nên được nhiều nông dân lựa chọn. Song, thời tiết trong những năm gần đây có
nhiều biến đổi theo chiều hướng bất lợi cho rau màu nhất là thời điểm phát
triển cây vụ đông sớm. Do đó người trồng cần lưu ý một số biện pháp kĩ thuật
nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Xin chia sẻ một số kinh nghiệm để cán bộ ngành
và nông dân tham khảo.
- Lựa chọn thời vụ: Cây dưa, bí là
cây trồng ưa ấm nên cần phát triển chúng ở vụ đông sớm mới cho năng suất, phẩm
chất cao. Tốt nhất nên gieo hạt từ trung tuần tháng 8 và không quá 05/9 dương
lịch.
Để kịp được thời vụ yêu cầu như trên trong khi lúa mùa còn chưa
được thu hoạch thì người trồng nên tranh thủ làm bầu cây con trong vườn ươm
thậm chí là thu hoạch lúa non 6 - 7 hàng, tiến hành làm đất tối thiểu để trồng
xen dưa, bí với lúa ở giai đoạn đầu.
- Làm đất, lên luống: Qua thực tế theo dõi các địa phương trồng
dưa, bí bò đất vụ đông sớm thì nhiều vụ nay năng suất các cây trồng này bị giảm
sút đáng kể do nấm và vi khuẩn gây bệnh phát sinh gây hại mạnh, điển hình là
các bệnh chết rũ, thối đốt, nứt thân chảy nhựa. Nhiều ruộng còn bị xóa sổ vì
cây bị chết trước khi cho thu hoạch quả.
Đánh giá nguyên nhân để rút ra kinh nghiệm thì thực tế cho thấy:
Việc làm đất lên luống của nông dân có ảnh hưởng mạnh mẽ đến kết quả này. Theo
truyền thống thì nhiều địa phương nông dân tiến hành làm đất gieo trồng dưa, bí
là rất sơ sài: Chỉ xới đất chỗ đặt cây rộng khoảng 0,5 - 0,7m tiến hành bón
phân rồi trồng bí, dưa vào đó. Thân cây dài ra sau này đều để bò nằm trên mặt
ruộng lúa đã gặt, rất ẩm thấp. Với cách làm luống đơn giản như vậy kết hợp với
thời tiết hay có nhiều mưa đầu vụ sẽ là nguyên nhân chính khiến cho dưa, bí dễ
bị nhiễm các bệnh từ đất trồng hoặc úng nước chết.
Có thể nói, trồng dưa bí không làm giàn trong vụ đông sớm là một
lợi thế vì nó đơn giản, giảm được nhiều chi phí đầu tư cho vật tư. Song việc
làm đất lên luống không vì thế mà có thể làm sơ sài được. Tốt nhất nông dân có
thể áp dụng làm đất sơ bộ nơi gốc cây để trồng trước (nếu phải trồng xen lúa)
rồi lên luống dưa bí hoàn thiện sau này (lên luống bổ sung). Nếu ruộng đã gặt
lúa hoàn toàn thì tiến hành cày bừa đất làm luống hoàn chỉnh. Sao cho luống đất
cần có độ cao 25 - 30 cm, bề rộng tùy theo cách trồng.
Nhiều mô hình trình diễn cho thấy, với cách làm luống cẩn thận
thậm chí là dùng màng phủ nông nghiệp để phủ luống kết hợp với bón phân khoa
học thì dưa, bí ở vụ đông sớm cho hiệu quả rất cao.
Tham quan mô hình trồng dưa hấu vụ đông sớm
theo cách lên luống có màng phủ
- Nương dây - hướng ngọn: Dưa, bí trồng bò đất nếu không được nương
dây và chặn đốt thì khả năng hút dinh dưỡng không cao, thân cây chồng chéo lên
nhau sẽ dễ nhiễm sâu, bệnh, ra hoa quả ít…
Để đảm bảo được vấn đề này tốt nhất nông dân nên bấm ngọn cho
dưa, bí khi cây có 5 - 6 lá để mọc nhánh, giữ lại 2 nhánh chính trên thân
và loại bỏ các nhánh mọc sau. Trên những đốt cây đã trưởng thành ra rễ bất định
lấy nắm đất bột phủ đốt để cây hút được nhiều dinh dưỡng, không bị gãy khi gặp
gió mưa và cố định dây tốt hơn. Đồng thời, hướng ngọn sao cho các dây dưa, bí
không chồng chéo lên nhau.
- Cách thức bón phân thúc: Nhiều nơi nông dân hay có thói quen hòa dinh
dưỡng với nước rồi tưới định kì vào gốc cho dưa, bí khi bón thúc phân cho cây
trồng này. Việc làm đó rất dễ gây bất lợi cho cây vì nấm và vi khuẩn sẽ phát
sinh gây hại mạnh gốc rễ nhất là khi tưới đạm. Tốt nhất nên áp dụng biện pháp
tưới rãnh hoặc bón vùi vào đất nơi ngọn dưa bí đang hướng đến. Việc tưới rãnh
để thúc cho dưa, bí tốt nhất nên bơm nước ở mức 1/2 chiều cao luống rồi tiến
hành rắc phân NPK 16-16-8 hoặc NPK 14-14-14 + TE theo lượng thích hợp cho từng
giai đoạn rồi khuấy tan phân để ngấm dần vào luống. Làm như vậy thân lá sẽ được
cứng cáp và gốc rễ cây sẽ ít bị bệnh hơn.
* Chú ý:
+ Để hạn chế bệnh chết rũ cho dưa, bí thời kì mẫn cảm (giữa vụ),
trong khi chăm sóc nông dân không nên để cây thừa đạm. Cần bón phân cân đối
giữa đạm và kali. Tuyệt đối không nên tưới đạm urê riêng lẻ cho cây. Tốt nhất
nên bổ sung thêm các loại phân bón trung, vi lượng để nâng cao sức đề kháng và tăng
năng suất, phẩm chất cho các cây trồng này.
+ Có thể áp dụng biện pháp thụ phấn bổ sung để tăng khả năng đậu
quả cho dưa, bí.
+ Trong suốt thời gian sinh trưởng người trồng cũng cần bổ sung
một số lần các chế phẩm nấm đối kháng hay nấm cộng sinh vào vùng gốc rễ cây
dưa, bí để giảm thiểu bệnh chết rũ và kích thích cây phát triển nhanh hơn.
+ Nên ưu tiên sử dụng các giống dưa, bí lai F1 để tăng khả năng
chống chịu sâu bệnh và tăng năng suất cây trồng.